محمد مهريار

184

فرهنگ جامع نامها و آباديهاى كهن اصفهان ( فارسى )

بسيار نامها داريم ، از جمله در خود اصفهان نامواژهء « هرمدان » ديهى است در براآن جنوبى ، « 1 » كه اصل آن هيربدان - هربدان - هرمدان بوده و حرف « ب » به « م » تبديل شده است و « باش » محلى در لار كه از صورت ماش ( با ميم اول ) آمده و بارگون محلى در داراب از صورت مارگون ( به ميم اول ) - مهرگان آمده است و مارگون خود نام چندين محل است . از اينكه بگذريم در حرف « ت » هم تطور رايج رخ داده است . يعنى حرف « ت » مبدل از « د » است ، « 2 » همان‌طور كه در اين نامواژه رخ داده است . همچنين مىدانيم در تعريب حرف « گاف » به « ق » تبديل مىشود . بنابراين باطرقان درست معادل و مساوى مادرگان است . و مادرگان يك واژهء كهن پارسى است كه در نام ديه‌ها مىآيد و يادآور روزگار كهن مادرسالارى است . از جمله مادركان اصفهان ( ديهى در دهستان برزآوند اردستان ) « 3 » گذشته از اين در اطراف كشور با نام مادر امكنه بسيار نامبردار مىباشد . چون مادرشاه ( اصفهان ) مادرسليمان ( مرودشت ) و مادرسرا ( لاهيجان ) « 4 » يك نكته را هم در اينجا بايد توضيح بدهيم و آن اينكه چرا يهوديه در هنگام توسعه بر حسب قول حافظ ابو نعيم كه 15 ديه را فرا گرفته است ، همه رو به غرب و جنوب توسعه يافته است و آنچه از شرق بوده است ، متروك مانده و شهرستان كه با يهوديه اصفهان را به وجود مىآورند متروك مانده و يهوديه آباد شده است . هرچند جاى پاسخ اين سؤال در اين محل نيست ولى به گمان نويسنده دسترسى به آب و چاه در شرق دشوار بوده است . اين است كه توسعه دايما رو به مغرب اتفاق افتاده و بر اين جمله توضيحات بسيار لازم است كه از حوصلهء اين مدخل در اين فرهنگ بيرون است . باغ وردان B qvard n در جنوب باخترى اصفهان و افتاده در كنار رودخانهء زاينده‌رود به فاصلهء 8 تا 9 فرسنگ تا اصفهان محلى به اين نام وجود دارد . جايى كه رودخانه پرآب است و از پيچ‌وخمهاى

--> ( 1 ) - ن . ك . به : نشريهء 289 م . آ . ا . ص 21 . ( 2 ) - ن . ك . به : لغت‌نامه فاتحه حرف ت . ( 3 ) - ن . ك . به : فهرست آمار سرشمارى 1375 اصفهان ، ص 351 . ( 4 ) - ن . ك . به : فرهنگ آ . م . م .